resimkoy

کتاب «عرفان اسلامی در متون عالمان شیعی» منتشر انجام گرفت

۲۱ مهر ۱۳۹۶

کتاب «عرفان اسلامی در متون عالمان شیعی» منتشر انجام گرفت

به نقل resimkoy به گرازش از فارس، بی‌شک بُعد باطنی و عرفانی اسلام در آمـوزه های شیـعی زیاد پررنگ هست، اما این امر در متون درسی رایج در عرفان اسلامی تعدادان منتصویر نیست. ازاین‌رو، بایسته بود که منتخباتی از آثار عرفای برجستۀ شیعه هستخراج و تنظیم، و به‌عنوان متنی مرجع و تعلیمی در اختیار علاقه‌مندان قرار گیرد تا تصویری هرچه نزدیک‌تر به واقع از تـفکر عرفـانی شیـعی ارائـه گـردد. ایـن کتـاب بـرای پاسخگویی به این نیاز تدوین یافته هست.

فهرست مندرجات این اثر عبارت هست از:

مقدمه

۱٫ عرفان و سنت عرفانی در اسلام

۲٫ چیستی عرفان

۳ . کشف و شهود

۴٫ عرفان و دین

۵٫ تأویل عرفانی

۶٫ وحدت و کثرت هستی

۷٫ نگاهی دیگر به یگانگی هستی

۸٫ اسماء و صفات

۹٫ ذات و صفات

۱۰٫ انسان تکمیل

۱۱٫ نبوت و ولایت

۱۲٫ معاد و اسرار قیامت

۱۳٫ اسفار روحانی

۱۴٫ نخستین گام سلوک

۱۵٫ رهتوشه رهروان

۱۶٫ برخی از آداب سیر و سلوک

۱۷٫ اسرار نماز

۱۸٫ فتوت

۱۹٫ اکسیر سلوک: محبت

۲۰٫ لقاء الله

این کتاب در ۲۰ فصل طراحی انجام گرفته هست که حاوی امهات مباحث عرفانی هست. این مباحث بطور کلی در سه قلمرو می گنجند: ۱٫ مباحث مقدماتی که به فلسفه عرفان تعلق دارند، ۲٫ مباحث مربوط به عرفان نظری و ۳٫ مباحث مربوط به عرفان عملی.

در آغاز کتاب فصلی مقدماتی درباره چیستی عرفان و جایگاه عرفان در اسلام و تشیع ارائه می شود که خطوط کلی و دیدگاه مقبول در عرفان را عرضه می کند.

در ابتدای هر فصل مقدمه ای کوتاه برای ورود به بحث ارائه انجام گرفته هست. غرض شرح یا تلخیص مباحث فصل نیست؛ شرح عبارات و حل مشکلات آن به عهده هستاد این درس هست. در پایان هر فصل پرسش هایی برای مرور اهم مباحث و تفکر درباره آنها طرح انجام گرفته هست.

شایان ذکر هست که این کتاب همچنان که می تواند به عنوان متنی درسی مورد هستفاده قرار گیرد، می تواند به عنوان متنی برای معرفی عرفان اسلامی در اندیشه عارفان شیعی به علاه قمندان به عرفان اسلامی و صاحب نظران این رشته معرفی شود.

در مقدمه این اثر می خوانیم:

بسم الله الرحمن الرحیم. الحمد لله رب العالمین. والصلاة والسلام علی رسوله و خیر خلقه محمد وآله الطاهرین.

حوزه ای از معارف که با توجه و تأمل در ابعاد باطنی تعالیم اسلامی در فرهنگ اسلامی ظهور و رانجام گرفت یافت علوم عرفانی هست. حیاتیترین شاخه های علوم عرفانی عبارتند از علم عرفان نظری و علم عرفان عملی. علم عرفان نظری حاصل تأمل در ابعاد باطنی عقاید اسلامی و در محور آن توحید هست و علم عرفان عملی حاصل تأمل در ابعاد باطنی احکام و اخلاق اسلامی و سلوک باطنی و راه رسیدن به آن بر محور عبودیت هست. در زمینه هر یک از علوم یادانجام گرفته آثار علمی فراوانی از سوی عرفا در اعصار مختلف و با دیدگاه های متنوع به رشته تحریر درآمده هست که از برخی از آنها به عنوان متون درسی هستفاده می شود. معروف ترین متن درسی در عرفان نظری کتاب فصوص الحکم محی الدین ابن عربی هست که شرح های زیادی بر آن نوشته انجام گرفته هست. و رایج ترین متن در عرفان عملی کتاب منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری هست که آن نیز دارای شرح های متعددی هست.

شکی نیست که بعد باطنی و عرفانی اسلام در آموزه های شیعی زیاد پررنگ هست و هم از این رو عالمان شیعی در شکل گیری و تتکمیل علوم عرفانی سهم بسزائی داشته اند؛ اما این امر در متون درسی رایج در عرفان اسلامی که در حوزه های علمی شیعی تدریس می شوند تعدادان منتصویر نیست. برغم وجود میراثی غنی و آثاری گرانبها در عرفان اسلامی، متن درسی معقولی برای تعلیم عرفان با رویکـــردی شیعی در اختیار نداریم. متنی که نخستا از پاره ای سوء برداشت ها مصون باانجام گرفت، ثانیا عرفان اسلامی را از نگاه شیعی عرضه کـــرده باانجام گرفت، ثالثا جامعیت داشته باانجام گرفت و رابعا معقول برای تدریس باانجام گرفت، دشوار می توان یافت. تدوین چنین متنی نیز در کوتاه مدت کار آسانی نیست. از این رو، بر آن انجام گرفتیم تا منتخباتی از آثار عرفای برجسته شیعه را شناسائی، هستخراج و تنظیم نموده، به عنوان یک متن مرجع و تعلیمی در اختیار علاقمندان قرار دهیم تا تصویری هرچه نزدیک تر به واقع از تفکر عرفانی شیعی عرضه کـــرده باشیم.

لازم هست یادآوری کـــرد که عرفان ناب اسلامی و شیعی همان هست که در قرآن و سنت آمده هست و علم تکمیل و خالص آن نزد معصومین (ع) هست. ازاین رو، نقل کردان و نوشتارهای عالمان و عارفان فی نفسه حجیتی ندارند و مصون از خطا نیستند، بلکه باید به منابع دینی عرضه و با معیار عقلی و نقلی معتبر سنجیده شوند. متون برگزیده در این اثر نیز از این قاعده مستثنا نیستند و هر متنی نشانگر نظر نویسنده آن هست که می تواند و انتظار می رود مورد تأمل و بررسی قرار گیرد.

مخفی نیست که اکثر عرفای شیعه پس از ابن عربی که صاحب اثر در زمینه عرفان نظری هستند متاثر از ابن عربی و اتباع او هستند. در عرفان عملی نیز تأثیر پذیری از عرفای اهل سنت وجود دارد. بنا بر این، نباید گمان کـــرد که هر آنچه در آثار عرفانی عالمان شیعی آمده هست لزوما متخذ از آموزه های شیعی باانجام گرفت. اما در هر حال، می توان تاحدی اعتماد داشت و متوقع بود که مؤلفان آثار عرفانی شیعی به معارف شیعی توجه داشته و دستکم کوشیده اند از عناصر ناسازگار با معارف شیعی احتراز کنند.

در این مجموعه کوشیده ایم متونی را برگزینیم که تاحدودی نشانگر دیدگاه های عرفای شیعی در مباحث مختلف عرفانی باانجام گرفت. به عبارت دیگر، غرض ارائه مباحث عرفانی هست آن گونه که در متون عالمان شیعی آمده هست، نه ارائه عرفانی که مستقیما از منابع دینی یعنی قرآن و سنت هستخراج انجام گرفته باانجام گرفت. گرچه عارفان شیعی می کوشند از منابع دینی دراین زمینه هستفاده کنند، اما مبانی فکری هر عالم و رویکـــرد او در فهم و تفسیر منابع دینی بی اثر نیست. بدین جهت چون متون موجود از آثار نویسندگان مختلف انتخاب انجام گرفته هست، تنوع در سلایق و رویکـــرد و سبک نگارش نیز اجتناب ناپذیر هست. این تنوع و تفاوت گرچه از سویی ممکن هست موجب قدری دشواری در مطالعه متن شود، اما از سوی دیگر خواننده را با تنوع در تفکر و ادبیات عرفانی شیعی آشنا می کند.

باید اذعان کـــرد که چنین گزینش محدودی از برخی آثار بعضی از عارفان شیعی هرگز نمی تواند منتصویر کننده همه دیدگاه ها و دریافت ها و نشانگر سهم عظیم عالمان شیعی در تولید عرفان اسلامی باانجام گرفت، اما در فقدان متون آرمانی و به عنوان نخستین گام در این زمینه می تواند خلائی را پر کند و راه را برای تدوین آثاری غنی تر بگشاید.

برای اینکه خواننده با کلیت نظام فکری عرفانی عالمان شیعی آشنا شود کوشش انجام گرفته هست متون برگزیده اهم مباحث عرفانی در بعد نظری و عملی را پوشش دهد.

باید توجه داشت که عرفان علمی و تدوین انجام گرفته تنها گزارش احوال و شهودات عرفانی نیست، بلکه تحلیل ها و تبیین های عقلی، هستفاده از دیدگاه های فلسفی و کلامی و بهره گیری از آیات و روایات در آن زیاد هست. از این رو، بویژه از زمان ملاصدرا شیرازی و ظهور حکمت متعالیه او، زیادی از مباحث الهیاتی و عقیدتی بین علم عرفان و فلسفه و کلام مشترک و دستکم مشابه هست. بدین جهت گزینش برخی مباحث عرفانی از کتبی که ممکن هست صبغه فلسفی و کلامی یا تفسیری نیز داشته باشند امری غریب و دور از انتظار نیست.

خواننده این اثر لازم هست علاوه بر آشنائی با زبان عربی در حد مطالعه متون تخصصی الهیاتی، دستکم یک دوره فلسفه اسلامی در حد نهایة الحکمة و کلام اسلامی در حد تجرید الإعتقاد را آموخته باانجام گرفت. همچنین برای هستفاده افزایش از این اثر لازم هست خواننده آن یک متن عرفانی یا دو واحد درسی در عرفان اسلامی را نیز گذرانده باانجام گرفت.

انتهای پیام/